Ulica śpiewa ukra-hop

Ukraińska kultura hip-hop, zwana też ukra-hop lub ukr-hop, swoje początki miała, podobnie jak w wielu innych krajach europejskich, na początku lat dziewięćdziesiątych. Zmiany społeczno-polityczne, jakie nastąpiły po rozpadzie Związku Radzieckiego na Ukrainie, spowodowały chęć czerpania z zachodnich wzorców, w które doskonale wpasowuje się amerykańska kultura hip-hop.

Rozwój kultury hip-hop na Ukrainie można podzielić na trzy główne fale. Pierwsza miała swój początek wraz z działalnością grupy В.У.З.В.1, uznawaną za inicjatora hip-hopu na Ukrainie oraz propagatora tej kultury w mass mediach. Niestety, zespół ten nie tylko zaczął, ale również zakończył pierwszą falę. Jego potencjał twórczy szybko się wyczerpał, kopiowane wzorce z Zachodu przestały już ciekawić, więc zainteresowanie ich twórczością zaczęło spadać. Nie mniej jednak każdy szanujący się uliczny artysta na hasło „ukraiński hip-hop”, powinien bezwarunkowo odpowiedzieć – В.У.З.В.!

Jedną z istotnych cech tej grupy są teksty i rymy tworzone wyłącznie w języku ukraińskim. Nie jest to, wbrew pozorom, popularne zjawisko wśród ukraińskich artystów. Wcześniej wspomniane wzorce amerykańskie, którymi kierowali się członkowie składu, były nie tyle wyraźne, co raczej stanowiły kalkę sampli oraz flow artystów z zachodniej części USA. W przypadku ostatniego przykładu automatyczne skojarzenia przywołuje styl Cypress Hill’a (zapisanego cyrylicą).

Wyjście spod ziemi

Pierwsza fala, opierająca się właściwie tylko na twórczości jednej grupy i trwająca dość krótko, zostawiła za sobą sporą pustkę w kulturze hip-hop na Ukrainie. Druga fala zaczęła się z końcem lat dziewięćdziesiątych i początkiem XXI wieku. Były to czasy, kiedy formułowała się grupa THMK oraz Tapтak, a także rozkwitał festiwal Червона  Рута (pol. Czerwona ruta)2, który stanowił wielki przegląd młodych kapel i artystów ukraińskich. Wyodrębniły się także główne ośrodki związane z hip-hopem. Zaczynając od największych miast – Kijów i Charków – po Czernihów, Ługańsk, Użhorod, Lwów i inne. Podsumowując, okres ten był swoistą „ekspansją” ulicznej kultury muzycznej, która jeszcze nie tak dawno była skryta w podziemiu. Druga fala nie była okresem jednolitym. Możemy podzielić ją na trzy główne etapy: wejście, szczyt oraz wygaszenie.3

Etap wejścia to nie tylko pojawianie się wielu grup, składów oraz solistów, lecz także objawienie się niemałej ilości twórców na wysokim poziomie. Jest to etap, w który możemy zaobserwować nacisk na aspekty ekonomiczne: im więcej zespołów, tym większa konkurencja, chęć zdobycia rynku muzycznego oraz tytułu „najlepszego”. W okresie szczytowym drugiej fali na arenę międzynarodową wkraczają ukraińscy B-Boy’e (Soul B, Ruffneck Attack) oraz MC’s (Holos Donbassa, Invalidy Kung-Fu, Shel Shprekhen, U.eR.Askvad, CLC i inni), odbywa się wiele festiwali poświęconych wyłącznie kulturze hip-hop, na których prezentowane są wszystkie jej elementy, na czele z muzyką.

Charakterystyczne dla muzyki tego okresu są znacznie szersze wzorce – od klasycznych sampli, przez rockowe brzmienie, kończąc na folklorze i disco. Nierzadko twórcy starali się wszystkie te style zmieścić w jednym utworze.

Jednak po okresie szczytowym zazwyczaj następuje wygaszenie. W tym przypadku polegało ono na silnej komercjalizacji rynku. Nie wszyscy, którzy podążyli drogą „mas” osiągnęli swój cel. W wielkiej batalii w dotarciu do szczytu miejsce było zarezerwowane tylko dla nielicznych. Drugą przyczyną zakończenia ekspansji było przeniknięcie elementów hip-hopu do innych grup i niezależne ich rozwijanie. Innymi słowy – początek końca. Malowanie murów w końcu przejęli neo-punkowie oraz emo, breakdancem zajęli się wyznawcy kultury klubowej, a za rapowanie zabrał się właściwie najniższy element warstwy społecznej – znani nam doskonale stali bywalcy osiedlowych ławeczek, ubrani w mocno szeleszczące uniformy.

Mimo prężnego rozwoju hip-hopu na Ukrainie w tym okresie, nadal nie była to muzyka na skalę europejską (może z niewielkimi wyjątkami). I tak, gwoździem do trumny drugiej fali była inspiracja wzorcami amerykańskimi. W krajach o wiele bliższych geograficznie (m.in. w Polsce i Czechach), muzyka hip-hop osiągnęła w tym czasie dużo wyższy poziom.

Współczesny głos buntu

Trzecia fala zaczęła się niedawno i ciągle trwa. Niestabilna sytuacja na Ukrainie dotyka nie tylko sfery politycznej i gospodarczej, ale również społecznej. Hip-hop, jako odpowiedź na bieżące problemy może być głosem buntu i rewolucji. Kraj podzielony na dwie części – wschodnią i zachodnią – boryka się z ujednoliceniem języka obywateli. Artyści rosyjskojęzyczni oraz ci, którzy posługują się językiem ukraińskim, z jednej strony są dla siebie przeciwnikami w ideach, a z drugiej mimo różnic często starają się znaleźć wspólny język – muzykę. Odchodząc od klasycznych tematów, takie jak „moje miasto, moja rzeczywistość”, czy dissów („walki” na słowa pomiędzy raperami), pojawiają się tematy polityczne, patriotyczne i te ku pokrzepieniu serc. Przykładem „hip-hopowego wojownika” jest ЯрмаК (pol. JarmaK), rosyjskojęzyczny ukraiński raper, który w wielu swych utworach porusza bieżące tematy, głosząc ideę jedności narodu

Historia ukraińskiego hip-hopu jest krótka, lecz odnajduje swoje miejsce w dzisiejszej, niełatwej rzeczywistości i dalej szuka swojej drogi. Hip-hop jako przejaw walki i buntu, może doskonale wpasować się w sytuację polityczną kraju oraz chłonąć elementy jego kultury. Muzyka ta zawsze znajdzie swoją drogę. W przypadku Ukrainy – droga ta jest jeszcze długa.

Ihor Wasylik


Бхід у змінному взутті, pol. „Wejście w butach na zmianę”

2 Więcej informacji o festiwalu w: http://chervonaruta.info

 3 Український реп – він існує?, w: http://hiphop.in.ua/news/1-sng/173-dec-mad-cypha-a-tha-foundation-.html


Spis treści 16 numeru Podsłuchaj

Reklamy

Dodaj donos

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s