Co słyszysz? Poznański soundwalk

W latach ’70 ubiegłego stulecia, kanadyjski kompozytor i badacz Raymod Murray Schafer zainteresował się percepcją oraz świadomością słuchową pejzażu dźwiękowego w społeczeństwach postindustrialnych (o sound studies pisałam już w moim tekście Porozmawiajmy o dźwięku). Wkrótce uzupełnił swoją refleksję o pojęcie soundwalku, czyli świadomego słuchania środowiska dźwiękowego. Zazwyczaj nie zwracamy uwagi na monotonne odgłosy z najbliższego otoczenia, takie jak szum wentylatora czy komputera, a nasza predyspozycja do świadomego słuchania przestrzeni samoistnie zostaje „wyłączona”. Co ciekawe, słuch człowieka jest bardziej wrażliwy na takie zdarzenia dźwiękowe, które możemy określić jako naturalne (należące do grupy hi-fi wg klasyfikacji Schafera) – stosunkowo szybko uchwycimy i zainteresujemy się szumem płynącej wody, aniżeli jadących samochodów, co zapewne jest efektem działania ludzkiego instynktu. Celem moich spacerów dźwiękowych przeprowadzonych w lutym 2016 roku była próba wsłuchania się w pejzaż poznańskiego szlaku turystycznego.

0
Fragment mapy Traktu Królewsko-Cesarskiego w Poznaniu. Odcinek Śródmieście – Biblioteka Raczyńskich (21), Muzeum Narodowe – Galeria Malarstwa i Rzeźby (22), Bazar (23), Kościół św. Marcina (24), Teatr Polski (25), Okrąglak (26). [Źródło: http://www.poznan.pl/mim/trakt/trasa-turystyczna,p,11751,11780.html%5D

Trakt Królewsko-Cesarski w Poznaniu powstał 10 lat temu i obejmuje ponad 50 punktów turystycznych na mapie miasta. 21 maja b.r.  z okazji Nocy Muzeów trasa Traktu została zmieniona i uzupełniona m.in. o Bramę Poznania, a jego obecny kształt można zobaczyć na poświęconej mu stronie internetowej. Mieszkańcy miasta kojarzą szlak głównie z informacją wyświetlaną na tramwaju nr 17, a także ze znakiem graficznym Traktu, przedstawiającym czerwoną wieżę i czarną koronę (obecnie logotyp uległ zmianie). Soundwalk przeprowadziłam na odcinku Śródmieście, obejmującym Bibliotekę Raczyńskich, Muzeum Narodowe, Bazar, kościół św. Marcina, Teatr Polski oraz Okrąglak. Odcinek ten charakteryzuje się obecnością atrakcyjnych architektonicznie i historycznie budynków, w których znajdują siedziby instytucji, mających istotne znaczenie dla rozwoju społeczno-kulturalnego miasta. Wybrany fragment szlaku turystycznego sąsiaduje z ważnymi punktami komunikacyjnymi Poznania, takimi jak ul. Święty Marcin, ul. Fredry, pl. Wiosny Ludów, czy pl. Wolności. Ponadto całą trasę Traktu Królewsko-Cesarskiego można zwiedzić drogą pieszą, co sprzyja audialnemu doświadczaniu jego pejzażu dźwiękowego.

Pierwszy spacer dźwiękowy (godz. 10 rano)

1png
21 – Biblioteka Raczyńskich; 22 – Muzeum Narodowe – Galeria Malarstwa i Rzeźby; 23 – Bazar; 25 – Teatr Polski; 26 – Okrąglak. (Spacer odbywał się w ruchu od punktu 21 do 26.)

mp12 — kopia
[00:00 – 00:09] – wejście do Biblioteki Raczyńskich od Placu Wolności [00:09 – 00:33] – podwórko przy Bibliotece Raczyńskich (za bramą) [00:33 – 01:00] – Biblioteka Raczyńskich (wnętrze budynku) [01:00 – 01:20] – wyjście z Biblioteki Raczyńskich, Aleje Marcinkowskiego, Muzeum Narodowe – Galeria Malarstwa i Rzeźby [01:20 – 03:28] – Plac Wolności, Bazar (poza budynkiem) [03:28 – 06:34] – ul. 27 Grudnia [06:34 – 06:45] – Teatr Polski (poza budynkiem) [06:45 – 08:20] – ul. 27 Grudnia [08:20 – 09:17] – Okrąglak (poza budynkiem)
Drugi spacer dźwiękowy (godz. 14 w południe)

222
26 – Okrąglak; 25 – Teatr Polski; 21 – Biblioteka Raczyńskich; 22 – Muzeum Narodowe – Galeria Malarstwa i Rzeźby; 23 – Bazar; 24 – kościół św. Marcina. (Spacer odbywał się w ruchu od punktu 26 do 24.)
VR 042408 001.WAV
[00:00 – 00:40] Okrąglak [00:40 – 02:28] ul. 27 Grudnia [02:28 – 02:40] Teatr Polski [02:40 – 04:10] ul. 27 Grudnia [04:10 – 07:45] Plac Wolności [07:45 – 08:13] podwórko przy Bibliotece Raczyńskich (za bramą) [08:13 – 08:38] Biblioteka Raczyńskich (wnętrze budynku) [08:38 – 12:14] wyjście z Biblioteki Raczyńskich, Aleje Marcinkowskiego, Muzeum Narodowe – Galeria Malarstwa i Rzeźby, Bazar (poza budynkiem) [12:14 – 12:59] Kościół św. Marcina (poza budynkiem)

Co można usłyszeć na Trakcie Królewsko-Cesarskim?1 Głównie szum miejski, samochody, tramwaje, rozmowy, kroki przechodniów oraz odgłosy ptaków. sporządzonych przeze mnie nagraniach incydentalnie pojawia się również gra ulicznego trębacza i wybuch petardy, co świadczy o różnorodnym charakterze akustyki badanego odcinka. Oba spacery dźwiękowe wykazały, że najbardziej hałaśliwym miejscem jest Plac Wolności, okolice Muzeum Narodowego, Bazaru, a także kościoła św. Marcina – punkty te znajdują się w sąsiedztwie ruchliwych ulic (asfaltowych i wybrukowanych) oraz linii tramwajowej. Z kolei najbardziej wyciszonymi miejscami są okolice Teatru Polskiego, ul. 27 Grudnia oraz podwórko przy gmachu Biblioteki Raczyńskich. Warto podkreślić, że ul. 27 Grudnia jest jednokierunkowa, zarówno dla ruchu samochodowego, jak i tramwajowego. Znajduje się tam również szeroki deptak z elementami zieleni miejskiej (drzewa, krzewy), co wpływa na zmianę słuchowego postrzegania tego odcinka (choćby poprzez śpiew ptaków). Ponadto nagranie drugie zostało sporządzane w godzinach południowych, kiedy ruch podmiotów miejskich jest duży – spektrogram ukazuje, że panuje jednolite natężenie dźwięku na poziomie ok. -60 db, podczas gdy na pierwszym spektrogramie (nagranie wykonane rano) przeważa raczej natężenie na poziomie ok. -100 db, a więc jest znacznie ciszej.

Efekty soundwalku mogą nas zadziwić. Na przykład jak wytłumaczyć fakt, że poznaniacy uwielbiają wypoczywać na Placu Wolności, gdzie panuje nieprzyjemny hałas? Czyżby większą wartość miała dla mieszkańców estetyka samego miejsca i otwarta przestrzeń, aniżeli walory akustyczne? Świadome wsłuchanie się w miasto może nasunąć również interesujące wnioski dla urbanistów. Okazuje się, że nowy plan zagospodarowania pustych działek przy ulicy 27 Grudnia2 może negatywnie wpłynąć na obecny, atrakcyjny pejzaż dźwiękowy tego miejsca. Podobnie jak w przypadku ul. św. Marcin (odcinek od ul. Ratajczaka do Galerii MM), wybudowanie wysokich budynków wzdłuż ulicy prawdopodobnie spowoduje powstanie „tunelu” akustycznego, przez co wzrośnie natężenie hałasu będącego skutkiem ruchu miejskiego. W tym przypadku istotne staje się pojęcie projektowania akustycznego, czyli świadomych działań mających na celu poprawę estetycznego stanu środowiska dźwiękowego, którego najczęstszym przykładem (niestety!) jest stawianie ekranów akustycznych wzdłuż tras szybkiego ruchu oraz kolei.

Dobrochna Zalas


Hildegard Westerkamp, kanadyjska kompozytorka związana z sound studies, proponuje, by podczas spacerów dźwiękowych postawić sobie pytanie „co słyszysz?”, a następnie sporządzić listę odgłosów, wyróżniając wśród nich dźwięki mechaniczne oraz naturalne.

K. Koziołek, Ulica 27 Grudnia ma być jak Piąta Aleja w Nowym Jorku. Tylko drogie butiki?, „Głos Wielkopolski” [dostęp: 30.01.2013]

* Na podstawie nagrań audio wykonano spektrogramy przy pomocy darmowego programu komputerowego Spek–Acoustic Spectrum Analyser.


Spis treści 16 numeru Podsłuchaj

Advertisements

Autor

Dobrochna Zalas

Z wykształcenia muzykolog, z zamiłowania słuchaczka i czujna obserwatorka sztuki. Jej zainteresowania oscylują wokół historii muzyki XX wieku do czasów współczesnych, ze szczególnym uwzględnieniem utworów scenicznych. Przypatruje się kontekstom i relacjom miedzy sztukami – bez uwzględniania granic.

Jedna myśl na temat “Co słyszysz? Poznański soundwalk”

Dodaj donos

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s