Między ośmieszeniem a akceptacją – Minstrel Shows!

Historia Ameryki miała swoje ciemne i jasne strony. Niewątpliwie jednym z wstydliwszych momentów w jej dziejach było niewolnictwo. Wykluczenie, rasizm oraz wykorzystywanie innych ludzi – było, jest i będzie czymś złym. Czy w czasach przed amerykańską Wojną secesyjną sztuka miała realny wpływ na zmiany zachodzące w społeczeństwie, a może wyłącznie odbijała jak w lustrze poglądy, zachowania i politykę ówczesnych ludzi? W tym tekście chciałabym przedstawić (na podstawie książki Andrzeja Szmidta pt. Historia Jazzu1) historię pierwszej fazy minstrel schows. Mam świadomość, że po wojnie secesyjnej (1861-1865) sytuacja Murzynów uległa zmianie, a minstrel schows wkroczyły w pełną symbiozę z czarnoskórymi artystami.

1024px-ImperialMinstrelsPostcard
Reklama z 1906 roku przedstawiająca postacie dandysów [źrodło: http://en.wikipedia.org/wiki/Minstrel_show%5D

Autor książki Historia jazzu wywodzi powstanie minstrel schows z przeniesienia rodzimej muzyki z miast wschodniego wybrzeża do wiejskich terenów Południa oraz z następującej od XVIII wieku stopniowej tolerancji względem Murzynów. Na pierwszy czynnik wpływ miało to, iż w dużych miastach Ameryki popularna i jedynie słuszna stała się europejska muzyka klasyczna, natomiast na drugi czynnik oddziaływała na pewno literatura oświeceniowa z obrazem „szlachetnego dzikusa” na czele.

Niewątpliwie prototypem minstrel schows były „blackface extravaganzas”, czyli krótkie przedstawienia wykonywane przez białych aktorów czerniących sobie twarze. Przedstawienia te składały się z satyrycznych lub sentymentalnych piosenek o Murzynach, gry na banjo oraz tańca. Chyba jedną z najsłynniejszych piosenek z serii „blackface extravagances” to utwór pochodzenia irlandzkiego: „Turkey In The Straw”(początkowa nazwa piosenki brzmiała „Zip Coon”, czyli „Dziarski Czarnuch”).

Kolejnym krokiem do powstania teatru minstreli okazała się piosenka „Jump Jim Crow” Utwór ten jest wynikiem podpatrzenia przez popularnego piosenkarza amerykańskiego Tomasa „Daddy” Rice’a  zabawnie poruszającą się postać czarnego stajennego. Piosenkarz spisał melodię i tekst piosenki, dopisał dalsze zwrotki, wymyślił układ choreograficzny i stworzył…hit:

Jim Crow - archetyp niewolnika stworzony przez Rice'a.
Jim Crow – archetyp niewolnika stworzony przez Rice’a. http://en.wikipedia.org/wiki/Minstrel_show.

Historycznie pierwsze pełnoprawne minstrel schow odbyło się w 1843 roku w Nowym Jorku i wykonane było przez grupę Virginia Minstrels. Zespół ten ustanowił też formę minstreli, które obowiązywała do końca XIX wieku.

Grupa artystów tworząca minstrel schow liczyła zazwyczaj 4-5 osób. Biali mężczyźni czernili sobie twarze oraz mocno podkreślali i optycznie powiększali usta, by upodobnić się do Czarnoskórych. Obowiązkowo mieli na sobie kolorowe fraki i cylindry oraz grali na instrumentach: skrzypce, banjo, kołatki (bones) i tamburyn. Przedstawienia te były niezwykle tendencyjne i polegały na stałym przekomarzaniu, kłóceniu się, ripostowaniu członków grupy oraz wspólnym śpiewaniu. Pod względem muzycznym istotne były walk-arounds, czyli marszo-tańce w rytmie wiejskiego square dance. W przedstawieniach wykonywane były również tańce instrumentalne, które wraz z walk-arounds stworzyły podwaliny do ragtime’u.

Głównym momentem minstrel schow były tak zwane nonsense-songs, czyli żartobliwe i absurdalne piosenki:

Tekst drugiej zwrotki piosenki brzmi:

Stary Dan Tucker był chłopem na schwał

Umył twarz sadzą z patelni

Uczesał głowę kołem z wozu

I zmarł z bólem zęba w pięcie

(chorus) Więc zejdź z drogi stary Danie T.

Spóźniłeś się na kolację

Popularność minstreli przed wojną domową była niezwykła. Najsłynniejszym obok Virginia Minstrels był Christy Minstrels. Za sprawą lidera tego zespołu powstała trzyczęściowa budowa przedstawień:

W części pierwszej następowało przedstawienie przed lidera „Mr Interlocutor” grupy wszystkich członków przedstawienia: Mr Tambo (tamburyn), Mr Bones (kołatki), Mr Banjo. Po przedstawieniu następował „show proper”, w którym to aktorzy wspólnie śpiewali i tańczyli walk-around oraz rozpoczynali utarczki słowne.

Część druga (Olio-mieszanka) zawierała w sobie piosenki i tańce plantacyjne przedstawiane zarówno solo, jak i w grupie.

Część trzecia miała charakter satyryczny, często zawierała w sobie parodię jakiejś sztuki czy utworu liteackiego. Nierzadko parodiowana była opera włoska, czyli muzyka którą pogardzali ludzie Południa.

***

Z jednej strony minstrel schows mają niebagatelne znaczenie dla muzyki. Są jednym z elementów formujących podłoże pod jazz, blues, ragtime. Liczne synkopy występujące w ich muzyce, formuły responsorialne, elementy spiritual songs oraz maniery wykonawcze Czarnych, po wojnie domowej stały się ważnym elementem muzyki amerykańskiej. Odczuwam jednak trochę rezerwy do tej twórczości. Mimo iż można na jej przykładzie zaobserwować stopniowy wzrost tolerancji w Ameryce, to jednak minstrel schows były dopiero dość marnym początkiem tego procesu. Oglądając minstrel shows mam wrażenie, że pokazuje się w nich zabawnych idiotów, cudaków, kolorowych dandysów; ludzi, ale jednak niepełnych. Mając na uwadze, że w tym czasie Czarni realnie występowali jedynie jako niewolnicy na plantacjach, minstrel shows ze swoją tematyką były wyjątkowo płytkie. Czy przez lata pierwszej fazy tych przedstawień pod przykrywką pokazywania muzyki Czarnych białej publiczności artyści kolejny raz robiąc wygłupy na temat zabawnego Murzyna nie puszczali do nas oczka mówiąc: może i szlachetny, ale jednak dzikus?

Aleksandra

Zawartość trzeciego numeru.


1. A. Szmidt, Historia Jazzu, Lublin 2009, s. 93-101.

Reklamy

Autor

Aleksandra Bliźniuk

Absolwentka szkoły muzycznej II stopnia im. Feliksa Nowowiejskiego w Gdańsku w klasie fortepianu. Absolwentka muzykologii poznańskiej. Interesuje się muzyką polską XX wieku oraz zagadnieniami z zakresu estetyki i socjologii muzyki.

3 myśli na temat “Między ośmieszeniem a akceptacją – Minstrel Shows!”

Dodaj donos

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s