Kilka słów o…

Któż nie zna Dymitra Szostakowicza! Jego osobowość twórcza była tak silna, że pozostawiła licznych, radzieckich kompozytorów na drugim planie. A jednak w samym otoczeniu wielkiego mistrza nie brakowało interesujących artystów, takich jak BORYS TISZCZENKO (1939-2010), określany przez ówczesnych muzyków mianem drugiego Prokofiewa.

Kompozytor zadebiutował w wieku dziewiętnastu lat, kiedy odbyło się prawykonanie jego I Koncertu skrzypcowego op. 9. Rok później napisał jedno ze swoich najlepszych dzieł, czyli II Kwartet smyczkowy op. 13. Utwór niezwykły, którego każda część do złudzenia przypomina rozmaite idiomy stylistyczne, charakterystyczne dla twórczości Szostakowicza, a nawet Philipa Glassa. Młody Tiszczenko, wówczas jeszcze student konserwatorium muzycznego w Leningradzie, nie mógł tworzyć muzyki elektronicznej, tak jak Stockhausen czy Boulez, ponieważ wchodziła ona w zakres formalizmu, dlatego nie tylko sięgał po rosyjski folkor, ale również zaczął muzycznie identyfikować się ze Strawińskim, Prokofiewem oraz innymi kompozytorami z przełomu XIX-XX wieku. Z takiej mieszanki powstał spójny, a zarazem niezwykle barwny styl, któremu dziś trudno odmówić indywidualizmu.

Borys Tiszczenko zasłynął przede wszystkim z twórczości scenicznej (około 30 kompozycji), w której sięgał po tematykę pogańską, łącząc muzykę instrumentalną z głosem wokalnym i tekstem, czego najznamienitszym przykładem jest balet Yaroslavna (Zaćmienie) z 1974 roku. Historia dzieła czerpie z tego samego źródła, co opera Kniaź Igor Aleksandra Borodina, dlatego niektórzy badacze słusznie dostrzegają w twórczości Tiszczenki powiązania z tzw. Potężną Gromadką. Zainteresowania teatralne artysta przeniósł również do muzyki fortepianowej, odkrywając nowy gatunek zwany „teatrem fortepianowym” (piano theatre) lub „dramatem na klawisze” (a drama on the keyboard), w którym muzyka fortepianowa stanowi specyficzny oraz różnorodny pod względem wyrazowym język aktora, będącego pianistą i kompozytorem. W założeniu Tiszczenki wykonywanie jakiegokolwiek autorskiego utworu na estradzie, odpowiadała grze aktorskiej podczas przedstawienia.

Obszerną część twórczości artysty stanowią także symfonie i kwartety smyczkowe. Tiszczenko nieustannie zachwycał się barwami brzmieniowymi, a także ogromnymi możliwościami czerpania z bieżącego materiału muzycznego. Jego III Symfonia op. 32 ukazuje wrażliwość kompozytora na rytm, dynamikę, harmonię i barwę, którym przypisywał wiodącą rolę w utworze. Niebagatelne znaczenie dla artysty miał głos ludzki, nie tylko poszerzający paletę kolorystyczną w spektrum dźwiękowym dzieła, ale również posiadający szczególną wartość dramaturgiczną, czego doskonały przykład znajdziemy w trzeciej części Koncertu na harfę i orkiestrę kameralną op. 69.

Kompozytor wiele lat przyjaźnił się z Szostakowiczem, któremu dedykował kilka swoich utworów (m.in. V Symfonię op. 67, napisaną po śmierci Szostakowicza, gdzie pojawia się słynny motyw DSCH). O bliskich stosunkach między artystami świadczy także korespondencja, wydana pt. Letters of Dmitri Shostakovich to Boris Tishchenko with the addressee’s commentaries and reminiscence (St. Petesburg, 1997). To właśnie dzięki niemu Tiszczenko poznał Mścisława Rostropowicza, dla którego napisał I Koncert wiolonczelowy op. 63 z obsadą 17 instrumentów dętych i perkusyjnych. Kompozytor, podobnie jak Szostakowicz, nie podzielał entuzjazmu wobec komunistycznej władzy, czego wyrazem było Requiem op. 35 do słów rosyjskiej poetki Anny Achmatowej z 1966 roku, które zostało wykonane dopiero dwadzieścia trzy lata później.

09
Po środku: Dymitr Szostakowicz i Borys Tiszczenko [kadr z nieznanego dokumentu]

Twórczość Borysa Tiszczenki jest trudna w recepcji i nie cieszy się popularnością, zwłaszcza w Polsce, gdzie sylwetka artysty jest właściwie nieznana. A jednak warto poświęcić mu trochę uwagi, zaskoczyć ucho i zdać sobie sprawę, jak wielu niezwykłych kompozytorów czeka na swoje odkrycie.

Dobrochna Zalas


CIEKAWE LINKI

http://www.compozitor.spb.ru/eng/our_authors_engl/index.php?ELEMENT_ID=19404

Spis treści 2 numeru Podsłuchaj!

Advertisements

Autor

Dobrochna Zalas

Z wykształcenia muzykolog, z zamiłowania słuchaczka i czujna obserwatorka sztuki. Jej zainteresowania oscylują wokół historii muzyki XX wieku do czasów współczesnych, ze szczególnym uwzględnieniem utworów scenicznych. Przypatruje się kontekstom i relacjom miedzy sztukami – bez uwzględniania granic.

Jedna myśl na temat “Kilka słów o…”

Dodaj donos

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s